 | Kelas : | 11 |
|---|---|---|
| Pengarang : | Marthasari, Kristari Yuningsih, dan F. X. Sumarjo | |
| Penerbit : | Pusat Kurikulum dan Perbukuan Kementerian Pendidikan Nasional | |
| Tahun : | 2008 |
Materi Bahasa dan Sastra Indonesia 2
Kata Sambutan……………………………………………………………………………………………………………. iii
Kata Pengantar ……………………………………………………………………………………………………………. iv
Peta Kedudukan Modul …………………………………………………………………………………………………. v
Daftar Isi ……………………………………………………………………………………………………………………… vi
Pembelajaran 1: Menyimak Informasi yang Tidak Bersifat Perintah
Pendahuluan……………………………………………………………………………………………………….. 1
Cek Kemampuan……………………………………………………………………………………………………. 1
1.1 Menyimak Informasi………………………………………………………………………………………… 2
1.1.1 Simpulan…………………………………………………………………………………………… 2
1.1.2 Teks………………………………………………………………………………………………….. 2
1.2 Membaca Paragraf………………………………………………………………………………………….. 4
1.2.1 Deduktif dan Induktif……………………………………………………………………………. 4
1.2.2 Teks………………………………………………………………………………………………….. 4
1.3 Berbicara ……………………………………………………………………………………………………..6
1.3.1Opini…………………………………………………………………………………………………. 6
1.3.2 Simpulan…………………………………………………………………………………………… 7
1.4 Menulis Opini ……………………………………………………………………………………………….. 8
1.4.1 Opini Perorangan dan Opini Umum………………………………………………………… 8
Rangkuman………………………………………………………………………………………………………….. 10
Tes Akhir Pembelajaran 1 …………………………………………………………………………………….. 10
Pembelajaran 2: Memahami Perintah yang Diungkapkan dan yang tidak Diungkapkan
Pendahuluan……………………………………………………………………………………………………….. 13
Cek Kemampuan……………………………………………………………………………………………………. 13
2.1 Menyimak Kalimat Perintah ………………………………………………………………………….. 14
2.1.1 Menyimak Percakapan………………………………………………………………………… 14
2.1.2Kalimat Perintah…………………………………………………………………………………. 14
2.2 Membaca…………………………………………………………………………………………………….. 15
2.2.1 Mengidentifikasi Perintah Kerja Langsung……………………………………………….. 15
2.2.2Perintah Kerja tidak Langsung………………………………………………………………. 16
2.3 Berbicara ……………………………………………………………………………………………………..17
2.3.1 Macam-macam Perintah………………………………………………………………………. 17
2.3.2 Merumuskan Kembali Perintah……………………………………………………………… 17
2.4 Menulis Perintah Lisan …………………………………………………………………………………. 18
2.4.1 Perintah Lisan…………………………………………………………………………………….. 18
2.4.2 Kerangka atau Bagan………………………………………………………………………….. 18
Rangkuman………………………………………………………………………………………………………….. 19
Tes Akhir Pembelajaran 2 …………………………………………………………………………………….. 20
Pembelajaran 3:Perintah Kerja Tertulis
Pendahuluan……………………………………………………………………………………………………….. 23
Cek Kemampuan…………………………………………………………………………………………………….23
3.1 Menyimak Informasi ……………………………………………………………………………………… 24
3.1.1 Informasi tentang Budaya Kerja…………………………………………………………….. 24
3.2 Membaca Surat ……………………………………………………………………………………………. 25
3.2.1 Surat Edaran……………………………………………………………………………………… 25
3.2.2Pengumuman…………………………………………………………………………………….. 26
3.2.3Memorandum……………………………………………………………………………………… 26
3.3 Berbicara ……………………………………………………………………………………………………..27
3.3.1 Kebenaran Perintah…………………………………………………………………………….. 27
3.3.2 Bagan atau Prosedur Kerja…………………………………………………………………… 27
3.4 Menulis Surat……………………………………………………………………………………………….. 28
3.4.1 Nota Dinas …………………………………………………………………………………………. 28
3.4.2Disposisi atau Surat Penugasan……………………………………………………………. 29
3.4.3Surat Kuasa……………………………………………………………………………………….. 29
Rangkuman………………………………………………………………………………………………………….. 31
Tes Akhir Pembelajaran……………………………………………………………………………………….. 32
Pembelajaran 4: Makna Kata, Bentuk Kata, Ungkapan, dan Kalimat
Pendahuluan……………………………………………………………………………………………………….. 35
Cek Kemampuan……………………………………………………………………………………………………. 35
4.1 Menyimak Teks …………………………………………………………………………………………….. 36
4.1.1Menyimak Teks ………………………………………………………………………………….. 36
4.2 Membaca Cerpen …………………………………………………………………………………………. 38
4.2.1 Teks Cerpen……………………………………………………………………………………….. 38
4.2.2Kelas Kata, Sinonim, dan Antonim…………………………………………………………. 39
4.3 Berbicara ……………………………………………………………………………………………………..41
4.3.1 Teks Percakapan………………………………………………………………………………… 41
4.3.2 Makna Denotatif dan Konotatif………………………………………………………………. 41
4.4 Menulis………………………………………………………………………………………………………… 42
4.4.1 Pergeseran Makna Kata………………………………………………………………………. 42
Rangkuman………………………………………………………………………………………………………….. 43
Tes Akhir Pembelajaran 4 …………………………………………………………………………………….. 44
Pembelajaran 5: Kalimat Tanya atau Pertanyaan
Pendahuluan……………………………………………………………………………………………………….. 47
Cek Kemampuan……………………………………………………………………………………………………. 47
5.1 Menyimak Wawancara…………………………………………………………………………………. 48
5.1.1 Teks Wawancara………………………………………………………………………………… 48
5.1.2Istilah-istilah……………………………………………………………………………………….. 48
5.2 Membaca…………………………………………………………………………………………………….. 49
5.2.1 Teks………………………………………………………………………………………………….. 49
5.2.2Memahami Kalimat Tanya…………………………………………………………………….. 50
5.3 Berbicara ……………………………………………………………………………………………………..53
5.3.1 Teks Percakapan………………………………………………………………………………… 53
5.4 Menulis………………………………………………………………………………………………………… 54
5.4.1 Teks Wawancara………………………………………………………………………………… 54
5.4.2Membuat Pertanyaan yang Relevan dan Sesuai dengan Situasi Komunikasi … 55
Rangkuman………………………………………………………………………………………………………….. 56
Tes Akhir Pembelajaran 5 …………………………………………………………………………………….. 57
Pembelajaran 6: Parafrasa Lisan
Pendahuluan……………………………………………………………………………………………………….. 59
Cek Kemampuan……………………………………………………………………………………………………. 59
6.1 Menyimak Artikel………………………………………………………………………………………….. 60
6.1.1Menemukan Kata Kunci, Ide Pokok, dan Ungkapan dalam Artikel yang Disimak…………………………………………………………………………………………….. 60
6.2 Membaca…………………………………………………………………………………………………….. 62
6.2.1 Parafrasa Lisan…………………………………………………………………………………… 62
6.3 Berbicara ……………………………………………………………………………………………………..62
6.3.1 Teks………………………………………………………………………………………………….. 62
6.3.2 Teknik Deduktif dan Induktif…………………………………………………………………… 63
6.4 Menulis Parafrasa ………………………………………………………………………………………… 65
6.4.1 Parafrasa Teks Cerpen…………………………………………………………………………. 65
Rangkuman………………………………………………………………………………………………………….. 67
Tes Akhir Pembelajaran 6 …………………………………………………………………………………….. 68
Pembelajaran 7: Pola Gilir dalam Berkomunikasi
Pendahuluan……………………………………………………………………………………………………….. 71
Cek Kemampuan……………………………………………………………………………………………………. 71
7.1 Menyimak Drama …………………………………………………………………………………………. 72
7.1.1Komunikasi dengan Pola Gilir……………………………………………………………….. 72
7.1.2 Naskah Drama……………………………………………………………………………………. 72
7.2 Membaca…………………………………………………………………………………………………….. 73
7.2.1Pola Gilir dalam Diskusi ……………………………………………………………………….. 73
7.2.2Bahan Diskusi ……………………………………………………………………………………. 73
7.3 Berbicara ……………………………………………………………………………………………………..75
7.3.1 Memahami Drama………………………………………………………………………………. 75
7.3.2 Pementasan Drama…………………………………………………………………………….. 75
7.4 Menulis………………………………………………………………………………………………………… 76
7.4.1 Percakapan……………………………………………………………………………………….. 76
Rangkuman………………………………………………………………………………………………………….. 77
Tes Akhir Pembelajaran 7 …………………………………………………………………………………….. 78
Pembelajaran 8: Bercakap-cakap secara Spontan
Pendahuluan……………………………………………………………………………………………………….. 79
Cek Kemampuan……………………………………………………………………………………………………. 79
8.1 Menyimak Percakapan …………………………………………………………………………………. 80
8.1.1Menyimak Praktik Percakapan……………………………………………………………… 80
8.1.2 Percakapan………………………………………………………………………………………..
8.2 Membaca Teks ……………………………………………………………………………………………… 81
8.2.1 Mengungkapkan Gagasan, pendapat, dan Pandangan dengan MenerapkanPola Gilir ……………………………………………………………………………………………. 81
8.2.2Etika dan Norma Bercakap-cakap………………………………………………………….. 82
8.3 Berbicara ……………………………………………………………………………………………………..83
8.3.1Wawancara………………………………………………………………………………………… 83
8.3.2 Melaksanakan Wawancara…………………………………………………………………… 84
8.4 Menulis Pendapat………………………………………………………………………………………… 85
8.4.1 Menyatakan Pendapat yang Berbeda……………………………………………………… 85
Rangkuman………………………………………………………………………………………………………….. 85
Tes Akhir Pembelajaran 8 …………………………………………………………………………………….. 87
Pembelajaran 9: Berdiskusi yang Bermakna
Pendahuluan……………………………………………………………………………………………………….. 89
Cek Kemampuan……………………………………………………………………………………………………. 89
9.1 Menyimak Diskusi …………………………………………………………………………………………. 90
9.1.1Diskusi ……………………………………………………………………………………………… 90
9.1.2Macam-macam Diskusi……………………………………………………………………….. 90
9.1.3Pihak-pihak yang Terlibat Diskusi………………………………………………………….. 91
9.2 Membaca Teks ……………………………………………………………………………………………… 92
9.2.1 Menyusun Simpulan……………………………………………………………………………. 92
9.3 Berbicara ……………………………………………………………………………………………………..94
9.3.1 Menyampaikan Pendapat…………………………………………………………………….. 94
9.3.2Kutipan Diskusi ………………………………………………………………………………….. 95
9.4 Menulis Laporan …………………………………………………………………………………………… 97
9.4.1Menulis Laporan Diskusi………………………………………………………………………. 97
9.4.2 Menulis Notula……………………………………………………………………………………. 99
Rangkuman………………………………………………………………………………………………………….. 99
Tes Akhir Pembelajaran 9 …………………………………………………………………………………….. 101
Pembelajaran 10: Bernegosiasi yang Menghasilkan
Pendahuluan……………………………………………………………………………………………………….. 103
Cek Kemampuan……………………………………………………………………………………………………. 103
10.1Menyimak Negosiasi…………………………………………………………………………………….. 104
10.1.1 Negosiasi…………………………………………………………………………………………… 104
10.1.2Menyimak Negosiasi…………………………………………………………………………… 104
10.2Membaca Proposal ………………………………………………………………………………………. 106
10.2.1Membaca Proposal Kegiatan………………………………………………………………… 106
10.3Berbicara …………………………………………………………………………………………………….. 107
10.3.1Hal-hal yang Berkaitan dengan Negosiasi……………………………………………….. 107
10.3.2Proses Negosiasi………………………………………………………………………………… 107
10.4Menulis Proposal………………………………………………………………………………………….. 108
10.4.1 Unsur-unsur Proposal………………………………………………………………………….. 108
10.4.2Membahas Isi Proposal……………………………………………………………………….. 109
Rangkuman………………………………………………………………………………………………………….. 109
Tes Akhir Pembelajaran 10 ……………………………………………………………………………………. 110
Pembelajaran 11: Menyampaikan Laporan atau Presentasi Lisan
Pendahuluan……………………………………………………………………………………………………….. 113
Cek Kemampuan……………………………………………………………………………………………………. 113
11.1 Menyimak Artikel………………………………………………………………………………………….. 114
11.1.1Menyimak Artikel………………………………………………………………………………… 114
11.2 Membaca…………………………………………………………………………………………………….. 116
11.2.1 Simpulan…………………………………………………………………………………………… 116
11.2.2Membaca Artikel…………………………………………………………………………………. 116
11.3 Berbicara …………………………………………………………………………………………………….. 117
11.3.1Laporan……………………………………………………………………………………………… 117
11.3.2Menyampaikan Laporan secara Lisan…………………………………………………….. 118
11.4 Menulis Laporan…………………………………………………………………………………………… 119
11.4.1 Laporan Perjalanan……………………………………………………………………………… 119
11.4.2Deskripsi, Narasi, dan Eksposisi…………………………………………………………… 120
Rangkuman………………………………………………………………………………………………………….. 120
Tes Akhir Pembelajaran 11 ……………………………………………………………………………………. 121
Pembelajaran 12: Menulis Narasi, Deskripsi, Eksposisi, dan
Argumentasi
Pendahuluan……………………………………………………………………………………………………….. 123
Cek Kemampuan……………………………………………………………………………………………………. 123
12.1Menyimak Teks…………………………………………………………………………………………….. 124
12.1.1Menyimak Teks ………………………………………………………………………………….. 124
12.1.2Narasi……………………………………………………………………………………………….. 125
12.2Membaca…………………………………………………………………………………………………….. 126
12.2.1Membaca Teks…………………………………………………………………………………… 126
12.2.2 Argumentasi………………………………………………………………………………………. 128
12.2.3 Penanda Hubungan/Koherensi Antarkalimat atau Antarparagraf………………….. 128
12.3Berbicara …………………………………………………………………………………………………….. 130
12.3.1Eksposisi…………………………………………………………………………………………… 130
12.3.2Pola Pengembangan Eksposisi…………………………………………………………….. 130
12.4Menulis Pengalaman ……………………………………………………………………………………. 133
12.4.1Menyampaikan Pengalaman Perjalanan secara Tertulis ………………………………. 133
12.4.2Membaca Laporan Perjalanan Wisata ……………………………………………………….. 133
12.4.3 Mendeskripsiskan Gambar……………………………………………………………………….. 135
Rangkuman……………………………………………………………………………………………………………….. 136
Tes Akhir Pembelajaran 12………………………………………………………………………………………… 137
Pembelajaran 13: Meringkas Teks Tertulis
Pendahuluan……………………………………………………………………………………………………………… 139
Cek Kemampuan ………………………………………………………………………………………………………….. 139
13.1Menyimak………………………………………………………………………………………………………….. 140
13.1.1 Membaca Teks……………………………………………………………………………………….. 140
13.1.2Membuat Ringkasan………………………………………………………………………………… 142
13.2 Membaca Ringkasan…………………………………………………………………………………………. 143
13.2.1Ringkasan dalam Bentuk Bagan ……………………………………………………………….. 143
13.3Berbicara…………………………………………………………………………………………………………… 147
13.3.1Membaca Cerpen …………………………………………………………………………………….. 147
13.3.2Meringkas Cerpen ……………………………………………………………………………………. 149
13.4Menulis……………………………………………………………………………………………………………… 150
13.4.1Meringkas menjadi Seperlima …………………………………………………………………… 150
13.4.2 Membaca Artikel……………………………………………………………………………………… 150
Rangkuman……………………………………………………………………………………………………………….. 152
Tes Akhir Pembelajaran 13………………………………………………………………………………………… 153
Pembelajaran 14: Menyimpulkan Isi Teks
Pendahuluan……………………………………………………………………………………………………………… 155
Cek Kemampuan ………………………………………………………………………………………………………….. 155
14.1Menyimak………………………………………………………………………………………………………….. 156
14.1.1 Menyimak Teks……………………………………………………………………………………….. 156
14.2Membaca Teks…………………………………………………………………………………………………… 157
14.2.1Mengidentifikasi Ide Pokok Teks ……………………………………………………………….. 157
14.2.2Membuat Rangkuman……………………………………………………………………………… 157
14.2.3Menyimpulkan Isi Teks…………………………………………………………………………….. 157
14.3Berbicara…………………………………………………………………………………………………………… 160
14.3.1Penalaran Induktif ……………………………………………………………………………………. 160
14.4Menulis Pengalaman………………………………………………………………………………………… 161
14.4.1Penalaran Deduktif …………………………………………………………………………………… 161
14.4.2Silogisme……………………………………………………………………………………………….. 161
Rangkuman……………………………………………………………………………………………………………….. 163
Tes Akhir Pembelajaran 14………………………………………………………………………………………… 164
Evaluasi Akhir……………………………………………………………………………………………………………. 167
Glosarium…………………………………………………………………………………………………………………… 170
Daftar Pustaka……………………………………………………………………………………………………………. 171
Indeks………………………………………………………………………………………………………………………… 173